Achter ieder pand in het centrum schuilt een verhaal: Bernard Vissers vertelt verborgen verhalen

VEGHEL | Als je iets over de historie van Veghel wil weten, kom je al snel terecht bij iemand als Bernard Vissers. De Veghelaar, wiens voorouders al eeuwenlang in Veghel wonen, beschikt over een schijnbaar onbegrensde kennis van het dorp. Voor Heemkundekring Vechele geeft Vissers rondleidingen door het centrum. Stadskrant Veghel wandelt een rondje mee.

De rondleidingen van Vissers starten steevast voor het oude Raadhuis aan de Markt. De deelnemers komen vaak uit Veghel of zijn hier onlangs komen wonen. “Af en toe lopen er mensen mee die hun roots hier hebben liggen, maar inmiddels zijn uitgevlogen. Ik tast van tevoren altijd een beetje af hoeveel kennis men al heeft over de geschiedenis van het Veghelse centrum. Soms hebben ze specifieke vragen over bepaalde gebouwen. Daar probeer ik dan zo veel mogelijk antwoord op te geven”, vertelt Bernard terwijl hij een map met oude foto’s uit zijn fietstas vist. “Wist je dat op de plek van het oude Raadhuis vroeger een kerk heeft gestaan?” Hij wijst met zijn vinger naar een foto. “Kijk, het bewijs.”

De Aa als levensader
De opmars van Veghel heeft veel te maken met de ligging van het dorp. Rivier de Aa speelt daarin een belangrijke rol. “Water is heel belangrijk en heeft aantrekkingskracht”, weet Vissers. “Mensen moeten drinken, dieren moeten drinken, je kunt er vissen, eieren rapen van eenden en de grond is vruchtbaar. Mensen gingen vroeger wonen in de buurt van water, dus ook bij de Aa.”
De rondleiding start daarom bij het oude Raadhuis, vlak bij de rivier. “Al is Veghel hier niet begonnen”, stelt Vissers. “Onze voorouders vestigden zich rond het jaar 500 op de plek die we nu kennen als De Scheifelaar. Daar woonden ze onder het bewind van een heer.”
Vijfhonderd jaar later verandert de maatschappij tijdens de zogeheten late middeleeuwse transitie. Mensen leerden ambachten, de handel kwam op gang en de eerste steden begonnen te ontstaan. “Mensen gingen op zoek naar eigen grond. In Veghel vertrokken ze naar onder andere De Beukelaar, ’t Havelt en Dorshout, maar ook naar de doorgaande weg langs de Aa. Daar werd rond 1175 een kerk gebouwd, op de plek waar later het Raadhuis kwam te staan.”

Bernard Vissers voert inwoners mee door eeuwen Veghelse geschiedenis.

De bekende Sint-Lambertuskerk werd pas veel later gebouwd. Terwijl Vissers vertelt over de eerste Veghelse kerk, wandelt hij richting de brug over de Aa. “Deze rivier werd al snel de levensader van Veghel. Ons dorp was een kruispunt van regionale wegen. De brug naast het Raadhuis was vroeger een vorde. Dat is een ondiepe plek waar mensen, dieren of voertuigen het water konden oversteken. De achternaam Van der Voort verwijst naar iemand die bij een vorde (voorde) woonde.”
De doorwaadbare plaats groeide uit tot een belangrijke doorgang. Dat bood Veghel grote kansen. “Het versterkte de handel en trok nieuwe inwoners naar Veghel. Het was de opstap naar de hedendaagse bruisende economie.”

De rondleiding heeft soms veel weg van een Veghelse geschiedenisles. Vissers weet over vrijwel ieder gebouw wel iets te vertellen. Bij belangrijke panden stopt hij even, zoals bij Villa Klondike. “In 1870 gebouwd door de eerste burgemeester van Veghel: Josephus de Kuijper. Daarna deed het lange tijd dienst als huisartspraktijk en dokterswoning. In de oorlogsjaren woonde dokter Kerssemakers hier.”
Tijdens Operation Market Garden diende Villa Klondike als hoofdkwartier van kolonel Howard R. Johnson. Vanuit dit huis voerde hij zijn troepen aan. Op de villa is het embleem van de 101ste Airborne Divisie aangebracht. Klondike was de codenaam van het 501ste regiment van deze divisie

‘Unique selling point’ van Veghel
Na een korte stop bij de monumenten in de Kolonel Johnsonstraat en de voormalige brouwerij van de Schijndelse familie Smits loopt de rondleiding verder naar de haven. “Het unique selling point van Veghel”, zegt Vissers. “Welk dorp heeft er nu een haven in het centrum? Dat zie je bijna nergens.”
Volgens Vissers gaf de insteekhaven de Veghelse economie een enorme impuls. De haven werd aangelegd op initiatief van burgemeester De Kuijper en met steun van brouwerij Smits. “Een gouden zet”, vindt hij. “Er werd gehandeld in onder meer olie, hout, stenen, graanproducten en kalveren. De haven liet Veghel floreren.”
Toch hadden veel boeren het in die tijd moeilijk. Ze werkten hard, maar boekten weinig rendement. Om hun belangen te behartigen werd op 17 augustus 1896 de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond (NCB) opgericht door ‘boerenapostel’ Pater Van den Elsen en Dominicus van Ophoven, de eerste voorzitter.

Tijdens Operation Market Garden diende Villa Klondike als hoofdkwartier van kolonel Howard R. Johnson.

“De rol van de NCB mag niet worden onderschat”, vertelt Vissers. “De bond bracht boeren niet alleen samen, maar legde ook proefvelden aan en organiseerde cursussen. Van hygiënisch melken tot fokprogramma’s. Ze waren hun tijd ver vooruit en zetten zich ook maatschappelijk en op sportgebied in.” .
De invloed van de boerenbond was ook in Veghel groot. In de jaren daarna groeide de CHV aan de N.C.B.-laan uit tot de grootste mengvoederfabrikant van West-Europa.

Lambertuskerk
Via het Broedershof en de plek waar vierhonderd jaar lang Kasteel Frisselstein stond, komt de rondleiding uit bij de Lambertuskerk. “Het meest iconische gebouw van Veghel”, zegt Vissers. “De kerk is ontworpen door een jonge Pierre Cuypers. Het moest een bijzonder ontwerp worden en dat is gelukt. Cuypers groeide later uit tot een van de bekendste architecten van Nederland.”
Na anderhalf uur eindigt de wandeling weer waar die begon: bij het oude Raadhuis. Vissers bergt zijn map met oude foto’s zorgvuldig op in zijn fietstas. “Er valt nog genoeg over Veghel te vertellen”, zegt de Veghelaar met een glimlach.

Bernard Vissers.

Laat je verrassen
Wie denkt dat het centrum van Veghel weinig historie heeft, doet er goed aan eens met Bernard Vissers mee te wandelen. Achter vrijwel iedere straat, gevel en brug schuilt een verhaal dat het dorp heeft gevormd.
Naast Vissers zijn ook Jan Welten en André Velthausz actief als gids. Velthausz verzorgt op vrijdag 21 augustus opnieuw een gratis rondleiding door het centrum. Op vrijdag 18 september is het de beurt aan Vissers.
Daarnaast zijn er ook privé-rondleidingen te boeken voor grotere gezelschappen, families, reünies en andere gelegenheden. Een privérondleiding boeken kan via rondleiding@vechele.nl.