Zijn we in het Westen echt superieur? ‘Het Westen is bepaald niet vrij van grote misstappen’

VEGHEL | In het boek Pleidooi voor het Hart onderzoekt Anoir Benabdillah (36) de plaats van het hart in een tijdperk dat gedomineerd wordt door rationaliteit en instrumenteel denken. Aan de hand van filosofische, spirituele en maatschappelijke reflecties ontvouwt zich een pleidooi voor een herwaardering van het innerlijke kompas van de mens. De Veghelse schrijver, opiniemaker en psycholoog houdt de lezer een spiegel voor en legt spanningen bloot tussen moderne denkbeelden en religieuze tradities. 

Pleidooi voor het Hart is volgens Benabdillah niet louter boek, maar een ‘intellectuele en spirituele zoektocht’. Daarin staat het hart centraal, niet als sentimenteel symbool, maar als moreel kompas. Op het snijvlak van filosofie, cultuurkritiek en islamitische psychologie onderzoekt hij hoe dat innerlijke kompas richting kan geven aan mens en samenleving. “Pleidooi voor het Hart beweegt zich tussen Oost en West, tussen traditie en moderniteit. Het is een oproep tot herbronning: niet door terug te grijpen naar nostalgie, maar door oude wijsheid opnieuw betekenis te geven in deze tijd”, aldus de auteur.

Waar komt het idee voor dit boek vandaan?
“Na mijn studie Psychologie kwam ik in het werkveld veel jongens tegen met een andere culturele achtergrond dan de Nederlandse. Collega-psychologen wisten vaak niet goed hoe ze met deze doelgroep om moesten gaan. Dat is ook begrijpelijk: jongeren met bijvoorbeeld Turkse of Marokkaanse ouders kampen vaak met fundamenteel andere vraagstukken dan hun Nederlandse leeftijdsgenoten.
Samen met Robert van der Heijden ben ik toen een (dj-)school begonnen. Ons doel was om met name jongeren met mentale uitdagingen te helpen. Helaas is dat nooit van de grond gekomen. Ik sukkelde toen met mijn gezondheid en Robert wilde meer de creatieve kant op. Maar in die periode is het idee voor dit boek ontstaan. Niet uit rancune, maar juist uit nieuwsgierigheid.”

Tegen welke problemen lopen jongeren met een andere culture achtergrond aan?
“Vrijwel alle ouders van mijn generatie konden geen Nederlands lezen of spreken. Daardoor werd vaak het oudste kind verantwoordelijk voor het gezin. In de psychologie noemen we dat parentificatie: een kind neemt structureel taken op zich die eigenlijk bij een volwassene horen. Denk aan het vertalen van brieven, het maken van afspraken of meegaan naar de huisarts. Dat is een grote verantwoordelijkheid, zeker in gezinnen met vijf of zes kinderen. Zo’n kind groeit anders op dan jij of Jan Modaal.
Dit fenomeen wordt vaak onderschat, terwijl het een enorme impact heeft. Jarenlang hebben ze moeten geven, geven en geven. Je bent als kind verantwoordelijk voor een compleet gezin, althans zo voelt dat. Op een gegeven moment is ‘de maat vol’ en dan zie je bijvoorbeeld burn-outklachten ontstaan. Of dat één-op-één samenhangt is moeilijk te bewijzen, maar je kunt het wat mij betreft niet los van elkaar zien.

Zwijsen College
Anoir Benabdillah is geboren en getogen in Veghel en volgde zijn middelbare schoolopleiding aan het Zwijsen College. Hij schrijft kritische en reflectieve stukken over onder meer politiek en maatschappelijke thema’s. Benabdillah is voormalig jongerenwerker en heeft een achtergrond in de psychologie. Pleidooi voor het Hart is zijn tweede boek, eerder verscheen Gek of Grenzeloos.

Tegelijkertijd zie je dat deze problematiek afneemt binnen bijvoorbeeld de Marokkaanse en Turkse gemeenschap. Ouders spreken tegenwoordig vaker goed Nederlands en zijn daardoor minder afhankelijk van hun kinderen. Een goede ontwikkeling, ondanks dat men zich aan diens wortels vasthoudt.”

Waarom leerden veel eerste gastarbeiders niet meteen Nederlands?
“Dat is een begrijpelijke vraag, maar ook geen eenvoudige vraag. Als ik mijn vader als voorbeeld neem: hij moest ons gezin in Veghel onderhouden én diens hele familie in Marokko. Hij werkte twaalf tot zestien uur per dag in ploegendiensten. Heb je dan nog de puf om Nederlandse les te volgen als je doodop thuiskomt?
Daarnaast leefde bij veel gastarbeiders het idee dat hun verblijf in Nederland tijdelijk zou zijn en dat ze uiteindelijk terug zouden keren. Dat maakte de noodzaak om de taal te leren minder groot. Bovendien waren de Nederlandse inburgeringslessen, zoals geschiedenis, die men kreeg, best discutabel.”

Wat bedoel je daarmee?
“Je ziet dat we in Nederland kritischer zijn gaan kijken naar delen van onze geschiedenis. Het is niet voor niets dat sommige Sinterklaasliederen zijn aangepast en men is ook anders gaan kijken naar de verheerlijking van de VOC.
Tegelijkertijd heeft ook de geschiedenis van landen van herkomst invloed. Marokko stond tot 1956 onder sterke buitenlandse invloed, het was eigenlijk een veredelde kolonie. Dit heeft diepe sporen nagelaten. Die historische ervaringen en gevoelens werken, soms generaties later, nog door in hoe mensen naar zichzelf en de samenleving kijken. Die pijn dragen sommige Marokkanen nog altijd met zich mee.”

De 36-jarige Anoir Benabdillah is geboren en getogen in Veghel. 

In het boek ga je op zoek naar de verschillen tussen Oost en West.
“Klopt, ik zet Oost en West continu tegenover elkaar. Een aantal grote verschillen die ik beschrijf zijn onder andere dat we in het Oosten een collectivistische maatschappij hebben en hier een individualistische. Dat zie je vaak sterk terug in hoe iemand bijvoorbeeld met de ouderen omgaat.”

Voelen westerlingen zich verheven boven oosterlingen?
“Hier in het Westen doen we vaak alsof alleen wij weten wat ‘goed’ en ‘slecht’ is, maar nog geen honderd jaar geleden hebben wij in het Westen massaal joden aangegeven en vervolgd. En waar zijn beide wereldoorlogen begonnen? En wie zijn op dit moment de agressoren in het Midden-Ooosten? Het Westen is bepaald niet vrij van grote misstappen. Ik verbaas me vaak over de superieure houding van het Westen.
Tegelijkertijd ben ik er tijdens het schrijven ook achter gekomen dat er juist veel overeenkomsten zijn tussen Oost en West en dat we elkaar kunnen complementeren. Veel meer dan wij denken zelfs.”

Zoals?
“Gezondheidsproblemen bijvoorbeeld. Ik zat bij de huisarts naast een oudere man uit Gemert. Hij zei: ‘Wat kijk je sip’. We raakten vervolgens aan de praat. Op een gegeven moment zei hij: ‘Als ik straks bloed laat prikken, komt er dezelfde kleur bloed uit als bij jou’. Toen dacht ik ‘wacht eens even. Of je wortels nu in het Oosten of Westen liggen, iedereen krijgt te maken met ziekte en sterfgevallen’.
Hetzelfde geldt voor zaken als bewijsdrang, ambitie en de prestatiemaatschappij. Dat zijn universele thema’s waar iedereen mee te maken heeft, zeker jongeren. Om nog maar te zwijgen over social media...”

In je boek wil je de lezer een spiegel voorhouden. Waarom?
“Omdat we in een tijd van polarisatie leven en daar maak ik me zorgen om. De politiek speelt daarin een belangrijke rol. Uiteindelijk heb ik ook mezelf een spiegel voorgehouden: ligt het niet aan ons?”

Wie bedoel je met ‘ons’?
“Minderheden en mensen met een migratieachtergrond. Misschien moeten we als groep meer initiatief nemen, meer ondernemen en ons nog sterker inzetten om goed te integreren.”

En wat is de conclusie?
“Dat laat ik aan de lezer van het boek over. Er is wel een grote kans dat er een deel twee komt.”

Pleidooi voor het Hart is een ‘intellectuele en spirituele zoektocht’.

Wat is de belangrijkste les die je zelf hebt getrokken tijdens het schrijven van het boek?
“Dat de wereld zo snel verandert dat je nooit precies weet waar we over een half jaar staan. We maken ons vaak druk om kleine, futiele en soms verwaarloosbare zaken, terwijl er veel grotere vragen spelen in het leven.”

Waar moeten we dan aan denken?
“Wat laat je na, wat beteken je voor de wereld en wat geef je door aan de volgende generatie. Maak je niet te druk over kleine dingen. Het is verspilde energie.”

Tot slot: heb je nog een laatste boodschap?
“Wees goed en lief voor elkaar. Het leven is veel moeilijker en complexer dan het lijkt of wordt gezegd.”

Het boek is onder meer verkrijgbaar via Bol.com en Bruna.nl.