Het kaboutertje van Paula Pottgiesser

Stiekem Goed Doen? Wat betekent het om in het geheim dingen te doen waarvan je je kunt afvragen of het de juiste keuze is? Tijdens de Tweede Wereldoorlog bevonden verschillende inwoners van Meierijstad zich in een situatie waarin zij zich deze vraag stelden. Zo ook Paula Pottgiesser uit Veghel, die als geboren Duitse met argusogen bekeken werd, maar -naar later bleek- de spil vormde in een lokaal onderduikersnetwerk dat tientallen Joodse Nederlanders het leven redde. Als herinnering liet zij ons een bijzonder kaboutertje na, dat in Veghel met de viering van 80 jaar vrijheid centraal staat. In zeven afleveringen vertelt Stadskrant het verhaal achter het kaboutertje.

Hulp aan joodse onderduikers
Paula en Arnold van den Hoogenhoff hebben pater Theo Verhoeven betrokken in hun onderduikersnetwerk dat steeds meer hulpvragen krijgt. Zo heeft Arnold contact met verzetsgroepen als het Utrechtse Kindercomité en de Amsterdamse uitgeverij De Bezige Bij. Zij sturen dappere koeriersters als Dora Matthijssen, Gré van Dijk en Rue Paré, alias Tante Zus, naar Veghel met joodse onderduikers. Ze worden naar de boekwinkel in de Molenstraat gebracht, waar ze ogenschijnlijk als klant in de boeken neuzen. Als de kust veilig is, brengt Arnold ze vliegensvlug naar de zolder. Vervolgens plaatst Paula in de etalage een kabouterbeeldje tussen de boeken. Als de kabouter met zijn kont naar het raam staat, is het niet veilig. Kijkt de kabouter door het raam naar buiten, dan is dat het signaal voor pater Verhoeven: ‘Kom binnen, er is werk voor je!’ Pater Theo gaat vervolgens op pad in Veghel en de kerkdorpen om een onderduikplek te regelen. Ook goede bekenden worden in vertrouwen genomen, zoals de Zijtaartse boerendochter Bertha van den Tillaart. Als trouwe klant van de boekwinkel raakt zij bij het verzet betrokken. Zo vangt de familie Van den Tillaart een Joodse vrouw op, Fientje Huis. Zij was zogenaamd afkomstig uit Scheveningen en moest verhuizen omdat de Duitsers daar tankvallen groeven langs de kust. Ze was herstellend van een operatie en moest naar het platteland om op rust te komen. Bertha en Fientje raken goed bevriend en fietsen vaak samen naar de boekwinkel of het zwembad. Fientje denkt met haar valse persoonsbewijs veilig te zijn, maar in 1943 komen drie leden van de Gestapo met een Volkswagen naar Hoeve Corsica om haar op te halen. De familie Van den Tillaart wacht met bevende knieën tot Fientje thuis komt. Ze wordt hardhandig naar binnen geduwd en opgepakt. De Gestapo wist dat zij niet Fientje was, maar de Amsterdamse juriste Goldstein. Fientje wordt meegenomen en de familie Van den Tillaart heeft haar nooit meer teruggezien. Wel komt er nog een laatste briefje waarop staat: “Bedankt voor alles, een laatste groet uit Amersfoort. Fientje”. Daarna is zij naar Dachau gebracht.