Andere kijk op leren en ontwikkeling bij hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid vraagt om een andere manier van kijken. Niet alleen naar leren, maar ook naar ontwikkeling, gedrag en belastbaarheid. Toch wordt hoogbegaafd zijn vaak geassocieerd met makkelijk leren, hoge prestaties en snelle denkers. In de praktijk blijkt dat beeld voor veel mensen niet te kloppen. In Uden biedt Centrum HB in Beeld begeleiding aan hoogbegaafde kinderen, jongeren en volwassenen die tegen uitdagingen aanlopen op het gebied van leren, functioneren, ontwikkeling en/of gedrag.

Veel hoogbegaafden herkennen dat na het krijgen van de stempel ‘hoogbegaafd’ vaak onduidelijk blijft wat dat in de praktijk betekent. Er is een label, maar geen uitleg over hoe het brein werkt, wat iemand nodig heeft of waarom iemand juist kan vastlopen. HB in beeld is gespecialiseerd in hoogbegaafdheid in combinatie met langdurige stress en/of trauma. De lichaamsgerichte aanpak is daarin onderscheidend. Dat maakte dat HB in Beeld de afgelopen tien jaar uitgroeide tot een succesvolle praktijk.

“Na jaren van lange wachtlijsten en zelfs wachtlijststops wilde ik het anders”, vertelt oprichter Marieke van Esch-Aalbers. “Door het oprichten van het centrum kunnen we sneller passende hulp bieden. En dat is echt nodig, want het aantal uitvallende hoogbegaafden is schrikbarend hoog.”

Lijf en brein laten zien wat er speelt
Het uitgangspunt van Centrum HB in Beeld is helder: het lijf en het brein laten zien wat er speelt. Niet iedereen kan altijd leren, functioneren of presteren op hetzelfde niveau, en dat heeft niets te maken met intelligentie of motivatie. “Het gaat om wat het lijf en brein op dat moment aankunnen”, legt Marieke uit. “Wanneer stress, onveiligheid of overbelasting de boventoon voert, gaat het cognitieve brein als het ware op slot.”

Dat kan zich uiten in uiteenlopende klachten. Kinderen kunnen teruggetrokken of boos gedrag laten zien, jongeren ervaren uitstelgedrag, blokkades of black-outs, en volwassenen lopen vast op het werk of vallen uit. “Veel mensen die hier komen, leggen de schuld van het vastlopen bij zichzelf”, zegt Marieke. “Maar wat wij zien, zijn mensen die al te lang op hun tenen hebben gelopen en te lang op wilskracht hebben gefunctioneerd, totdat het lijf aan de bel trekt.”

Eerst veiligheid, dan ontwikkeling
De begeleiding bij Centrum HB in Beeld start niet bij praten over problemen of doelen, maar bij het verminderen van stress en het herstellen van veiligheid. Dat gebeurt onder andere via lichaamsgerichte interventies en in geval van trauma, zonder over het trauma te hoeven praten. “Pas wanneer het zenuwstelsel kalmeert, ontstaat ruimte voor de volgende stap”, aldus Marieke. “Dan kunnen we werken aan emotieregulatie, zelfbeeld en zelfvertrouwen. Cliënten leren herkennen wat er in hun lijf en brein gebeurt en krijgen concrete tools om zichzelf te ondersteunen in spannende of overvragende situaties.”

Reflexintegratie en prikkelverwerking
Een belangrijk aandachtspunt binnen de begeleiding is reflexintegratie. Hoogbegaafde kinderen leren in hun vroege ontwikkeling vaak veel door observatie. Daardoor worden bepaalde reflexen minder actief geoefend en niet volledig geïntegreerd.“

Die reflexen zijn nodig om hersenverbindingen te automatiseren”, licht Marieke toe. “Als dat niet gebeurt, functioneert iemand niet op de automatische piloot, maar op compensaties. Die compensaties kosten werkgeheugen en energie, waardoor er minder ruimte overblijft voor leren en taakuitvoering. Dat verklaart waarom iemand ondanks een hoge intelligentie toch kan blokkeren.” Door reflexintegratie en aandacht voor prikkelverwerking ontstaat meer rust en automatisering, wat letterlijk ruimte geeft in het hoofd.

Neurofeedback: leren schakelen
Ook neurofeedback maakt deel uit van het aanbod. Zeker bij hoogbegaafden blijkt concentratie vaak geen kwestie van ‘je best doen’. “In negen van de tien gevallen zien we een brein dat niet weet hoe het moet activeren”, zegt Marieke. “Dat is logisch als leren en begrijpen altijd vanzelf ging. Wanneer er later wel inspanning nodig is, weet het brein niet hoe het moet schakelen.”Met neurofeedback leer je het brein schakelen naar de juiste frequentie voor focus en taakuitvoering.

ACT: leren omgaan met je interne criticus
Hoogbegaafden hebben veel last van de interne criticus. Er wordt gewerkt met onder andere Acceptance and Commitment Therapy (ACT) voor hoogbegaafden. Want gedoe is er altijd. Maar hoe kun jij het beste omgaan met gedoe en daarin psychologische flexibiliteit creëren?

Team, samenwerking en toekomst
Centrum HB in Beeld werkt met een multidisciplinair team, waaronder een orthopedagoog, ergotherapeut, leerkrachten en begeleiders met expertise in prikkelgevoeligheid en begeleiding van volwassenen. Waar nodig worden ouders, school en omgeving actief betrokken, zodat veranderingen ook in het dagelijks leven doorwerken. Daarnaast is er aandacht voor thema’s als rouw en verlies, hechting en systemische en onderbewuste patronen, wanneer die een rol spelen in het vastlopen.

Kortom, samen gaan we aan de slag om te onderzoeken hoe iemand leert en functioneert. Want we kunnen de wereld niet aanpassen, maar door inzicht te krijgen in het eigen functioneren, kun je leren hoe je je staande kunt houden in die wereld, op een manier die bij je past. Op die manier helpen we je weer lekker in je vel en tot leren, functioneren en presteren te komen op een manier en een niveau dat bij jou past.

Toekomstplannen
“We willen met het centrum nog veel meer neerzetten”, aldus Marieke. “We zijn bezig met het plannen van HB-café’s en spelactiviteiten voor kinderen en jongeren. Een grote wens is een opvang voor uitgevallen leerlingen en een bovenschoolse plusklas. Daarnaast werken we aan scholing voor zorg- en onderwijsprofessionals.”

Week van de hoogbegaafdheid
Tijdens de Week van de Hoogbegaafdheid begin maart organiseert Centrum HB in Beeld diverse activiteiten en een open huis op zaterdag 14 maart met activiteiten en informatie voor belangstellenden.

Meer informatie: www.centrumhbinbeeld.nl.